Rok 2025 był dla literatury faktu wyjątkowo intensywny. Autorzy i autorki non-fiction bezlitośnie zaglądali za kulisy władzy, technologii, religii i wojny, rozbijając wygodne narracje i stawiając trudne pytania. Na naszej liście znalazły się reportaże, które wywoływały gorące dyskusje, książki demaskujące mechanizmy wpływu czy osobiste historie rzucające nowe światło na znane wydarzenia. Przygotowaliśmy zestawienie 10 najlepszych książek non-fiction 2025 roku według nas, ale także uwzględnialiśmy opinie czytelników i recenzentów, aby zestawienie było jak najbardziej kompletne. Prezentujemy tytuły, które nie tylko dobrze się czyta, ale które naprawdę pomagają zrozumieć świat, w jakim żyjemy.
1. Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem – Sylwia Czubkowska
Bóg Techy – Sylwia Czubkowska
Reporterskie śledztwo o tym, jak Big Techy wchodzi w państwowe systemy (od szkół po politykę i prawo), wpływa na regulacje i „ustawia” zasady gry pod siebie. To książka, w której czytelnik odkrywa prawdę o tym czego nie widać na co dzień skrollując social media, korzystając z popularnej wyszukiwarki, że jesteśmy trybikami w ogromnej maszynie, w której liczy się wywieranie wpływu. Ta książka to prawdziwy „zimny prysznic” dla wszystkich użytkowników internetu.
Wydawnictwo: Znak Literanova
Śpiew syren. W głąb wojennej Ukrainy – Tomáš Forró
2. Śpiew syren. W głąb wojennej Ukrainy – Tomáš Forró
Ta książka to podróż w sam środek wojny – od linii frontu po szpitale polowe i zbombardowane miasta, z naciskiem na codzienność ludzi w rzeczywistości, w której „normalność” przestaje istnieć. Reportaż brutalny, szczery i pozbawiony patosu.
Wydawnictwo: Czarne
Włochy prawdziwe
3. Włochy prawdziwe. Podróż śladami mafii, migracji i kryzysów – Mateusz Mazzini
To reportaż o państwie, w którym pod podszewką bogactwa kulturowego, rozpoznawalnych na całym świecie krajobrazów i idealnych do fotografowania widoków kryją się opisane przez autora wielkie kryzysy, społeczne sprzeczności, a także nadchodząca apokalipsa gospodarcza i klimatyczna. Wszystko to czego nie zobaczymy na pocztówkach z pięknymi krajobrazami i w filmach z malowniczym obrazem Włoch.
Wydawnictwo: Szczeliny
4. Teatr. Rodzina patologiczna – Iga Dzieciuchowicz
Reportaż o przemocy, nadużyciach i mechanizmach władzy w środowisku teatralnym – o tym, jak „idee” i hierarchie potrafią chronić sprawców i mielić ludzi. Przemoc w polskim teatrze to nie pojedyncze incydenty, ale system budowany przez dekady. Od szkół teatralnych, gdzie młodzi adepci poddawani są upokarzającym praktykom, przez sceny, na których reżyserzy przekraczają granice w imię sztuki, aż po najwybitniejszych twórców, którzy swój autorytet budują na strachu i manipulacji.
Wydawnictwo: Agora
5. Duduś. Prezydent we mgle – Jacek Gądek
Kulisy Pałacu Prezydenckiego i portret polityczny człowieka w centrum systemu lojalności, wpływów i presji. To nie laurka, tylko opowieść o mechanizmach władzy (i jej kosztach). Ludzie z najściślejszego kręgu wokół prezydenta za cenę anonimowości mówią, kim tak naprawdę jest Andrzej Duda i co stało za jego najważniejszymi decyzjami.
Wydawnictwo: Ringier Axel Springer Sp. z o.o.
6. Tajemnice pałacu prezydenckiego – Dominika Długosz
Ta książka to reporterska podróż po „dworze” przy Krakowskim Przedmieściu: obyczaje, napięcia, anegdoty i zakulisowe historie o prezydentach, ich otoczeniu i ochronie. Wciągająca, kontrowersyjna zawierająca smakowite kulisy.
Wydawnictwo: Czerwone i Czarne
7. Gehenna. Kościelna okupacja Polski – Artur Nowak, Stanisław Obirek
Rozmowa/esej-reportaż o tym, jak Kościół i jego narracje przenikały polskie życie publiczne, kształtując debatę, normy i podziały społeczne. Książka ważna i niewygodna, zapadająca w pamięć.
Wydawnictwo: Agora
8. Antysemickie chrześcijaństwo – Artur Nowak, Stanisław Obirek
To historia i analiza długiego trwania antyżydowskich narracji w chrześcijaństwie – od mitów, przez instytucjonalne praktyki, po konsekwencje w XX wieku. Mocna próba dojścia do źródeł religijnie ugruntowanej nienawiści.
Antysemickie chrześcijaństwo to opowieść o tym, jak chrześcijańskie kłamstwo, że Żydzi ukrzyżowali Jezusa, przemieniło się w historyczny fakt, że chrześcijanie od ponad dwóch tysięcy lat krzyżują Żydów.
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
9. Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle – Kasper Bajon
Barwna i osobista historia utkana z rodzinnych dokumentów, skrawków pamięci, domniemań, lektur i własnych przygód, ale także opowieść o nieoczywistych związkach Poznania i tamtejszego mieszczaństwa z niemieckim „projektem kolonialnym” w Afryce. Śledztwo rodzinne, które prowadzi do niewygodnych pytań o polskie uwikłania w europejskie projekty kolonialne i o to, jak „odległe” historie zostawiają ślady w lokalnej pamięci.
Wydawnictwo: Czarne
10. To ja – Andrzej Duda
Blisko 640 stron, 250 niepublikowanych dotąd prywatnych zdjęć prezydenta. Autobiograficzna opowieść „z wnętrza bańki” – autor deklaruje odsłonięcie kulis decyzji i rozmów z politykami, budując własną narrację o dekadzie prezydentury.
Wydawnictwo: Viedere Sp. z o.o.
